Rendierenjacht
De familie Holsteens gaat op jacht... Rendierenjacht. Kom je mee? Maar wees voorzichtig en maak niet te veel geluid. Klik op de afspeelknop om het geluidsfragment te starten of lees het uitgeschreven luisterverhaal onderaan deze pagina.
De rendierenjacht - 11.000 jaar geleden
11.000 jaar geleden. De lange winter is bijna voorbij, de ijstijd loopt op zijn laatste benen… Op enkele bomen en struiken na vind je hier uitgestrekte grasvelden, net zoals de weide die hier voor ons ligt.
Elk voorjaar trekken de kuddes naar de Ardennen om te grazen en jongen te krijgen. In het najaar gaat het richting Nederland waar nog voldoende voedsel te vinden is onder het sneeuwtapijt. Op hun tocht trekken ze hier voorbij. Met tienduizenden tegelijk vind je ze op deze steppes. Wat ze niet weten, is dat ze gevolgd worden door hun twee grootste vijanden: de wolf en… de mens!
Opdracht en stenenbingo
Op het pad dat wij nu gaan volgen, zie je nog steeds veel stenen, in allerlei maten, kleuren en soorten. Kan jij een vuursteen, een zandsteen en een kwartsiet vinden? Klik hier om de stenenbingo te spelen.
Pijl en boog of speerdrijver en speer?
Op het jachttafereel staat naast een aantal jagers met boog en pijl ook een jager met een speer en speerdrijver. Deze laatste jachttechniek werd frequent gebruikt tijdens het Magdaleniaan (17.000 tot 14.000 jaar geleden). Maar recent onderzoek aan de Universiteit van Luik kon aantonen dat deze al 10.000 jaar eerder, tijdens het Gravettiaan in gebruik was. Het roept de vraagt op hoe we kunnen weten welke jachtwapens er gebruikt werden, speerdrijver en speer of pijl en boog?
In onze zure bodem blijft helaas enkel de ‘stenen’ bewapening van de jachtwapens over. Lange tijd was het dus gissen. Recentelijk werd echter een nieuwe benadering ontwikkeld. Hierbij wordt ballistisch, experimenteel en microscopisch onderzoek gecombineerd (Veerle Rots). Dit stelt ons in staat om de gebruikte jachttechniek te identificeren zelfs wanneer er geen organisch materiaal bewaard is gebleven. Voor België kon deze benadering al het gebruik van speer en speerdrijver identificeren op het site van Maisières-Canal, en het gebruik van pijl en boog te Lommel-Maatheide.
Speerdrijver
Ballistische test om te bepalen of een punt op een speer dan wel op een pijl gemonteerd was. © TraceoLab
Bronnen
Coppe, J., N. Taipale & V. Rots. 2023. Terminal ballistic analysis of impact fractures reveals the use of spearthrower 31 ky ago at Maisières-Canal, Belgium, Scientific Reports. https://doi.org/10.1038/s41598-023-45554-w.
Sonja Tomasso, Dries Cnuts, Justin Coppe, Marijn Van Gils, Ferdi Geerts, Marc De Bie, Veerle Rots. 2021. A closer look at an eroded dune landscape: first functional insights into the Federmessergruppen site of Lommel-Maatheide, Peer Community Journal 1: article no. e66. https://peercommunityjournal.org/articles/10.24072/pcjournal.67/
Luisterverhaal
Papa: Hier wrijf dit blad tussen je handen tot er sap uitkomt, en leg het op je scheenbeen. Weegbree geneest je wonden, Lara. En eet wat bosbessen, dan blijf je alert. Je gaat het nodig hebben op de jacht.
Lara: auw! En wat als er wolven zijn papa?
Papa: Ik heb een extra pijlen bij me. Maak je daar niet teveel zorgen over.
Orin: Mijn zusje heeft zich flink gesneden, toen ze haar speerdrijver aan het kerven was. Zo’n stok met haak waarmee je de speer weg katapulteert. Ik kan er vanop 50 meter een rendier mee raken.
Papa: Hoger, Lara, je moet je speerdrijver hoger boven je hoofd houden, nog hoger en dan met een krachtige armslag schuin naar boven mikken, dan gaat de speer het verst.
Orin: Lara is nog jong en moet nog veel leren. Met pijl en boog kan ze al overweg. Wij gebruiken onze pijl en boog ook steeds vaker. Lara kan niet in de tent blijven, we hebben haar nodig op de jacht. Met mijn kleine broertje erbij zijn er veel monden te vullen. En die snee…. Daar word je hard van, we hebben allemaal littekens. Ik heb er een door mijn wenkbrauw ? Vet heh? Een snee van een vuursteen. Een steen waar we pijlpunten van maken. Ze zijn vlijmscherp. Je vindt ze hier overal. Maar de kunst is: ze tot een goede pijlpunt te slaan.
Orin: De vuurstenen liggen hier in het zand. Het is een ruwe steen, meestal grijs, bijna wit. Maar als je er met een andere steen op klopt, breken ze makkelijk. De scherven die er vanaf komen zijn glad en heel scherp. Pas een beetje op als je slaat.
Papa: … dan komt de speerpunt op het uiteinde van de stok. Kijk: Sleufje recht op de kop en de speerpunt er flink in duwen, Zo? Ja, voorzichtig dat je je niet snijdt. Nu strak dichtbinden, trek maar goed aan, de punt moet goed vast zitten ...
Orin: Ssst: Kijk, links op de heuvel, daar in het gras ... De rendieren! 4,5, 6, ik tel er 7
Papa: Nee, nog één,… 8.
Orin: (spanning) Pijlen! Ok, 6 …Ik heb er 8 bij me. En een speerdrijver. Links achter, buk je, Lara ga mee met Morgon! Lager lager door het gras Lara! Sluit ze in, trager, trager…. Verder insluiten, …. Korter In positie , en naar voor, naar voor!! Sneller! Rechts achterom. Schieten nu!!!
Papa: … 2 volwassen rendieren…goed gedaan , jij ook Lara! Knap gedaan voor je eerste jacht! Lara? (paniek) Lara ??? waar is Lara? Waar stond ze toen we de pijlen afvuurden?
Papa: (soundscape) Heb jij wolven gezien? Waren er ook wolven? Lara?? Laaaraaa?? Ik ga naar het kamp. Laraaaa???!!!