De Polijststeen
Aan deze bijzondere steen kwamen de prehistorische boeren hun bijlen polijsten. Ook de familie Holsteens. Luister je mee? Klik op de afspeelknop om het geluidsfragment te starten of lees het uitgeschreven luisterverhaal onderaan deze pagina.
De polijststeen - 6.000 jaar geleden
Hier sta je bij de meest noordelijke steen van de Holsteen. Zie je de groeven? Die zijn er niet toevallig! Het zijn sporen van prehistorische boeren die de rots gebruikten om hun vuurstenen bijlen glad te maken. Polijsten heet dat. Ze schuurden en schuurden, totdat de bijl glad genoeg was. Daardoor werd het veel makkelijker om er hout mee te hakken.
Deze polijststeen werd duidelijk zeer veel gebruikt. Hij is zodanig uitgesleten dat je vandaag, 6.000 jaar later, nog steeds de sporen van dat vele schuren en polijsten kan zien…
Opdracht
Ondertussen hebben jullie ongetwijfeld heel veel bijgeleerd over de prehistorie. Zin in een quiz (klik hier)?
Een prehistorische polijststeen
Deze steen werd in 1922 voor het eerst benoemd als polijststeen door Prof. J. Hamal-Nandrin en J. Servais van de Universiteit te Luik. De aanwezigheid van groeven op het steenoppervlak deed de ontdekkers besluiten dat het hier om een polijststeen ging die in prehistorische tijden zou hebben gediend voor het slijpen van stenen gereedschap.
In de loop der jaren werden tal van opgravingen rond de steen ondernomen, maar echt verduidelijkende gegevens werden niet gevonden. Onderzoek, dat in het najaar van 1987 door Dirk Huyge van het Laboratorium voor Prehistorie van de K.U. Leuven werd uitgevoerd, leverde nieuwe vondsten op die het archeologisch verleden van de steen in een klaarder daglicht stellen.
Rond de polijststeen werden een honderdtal prehistorische voorwerpen ingezameld. In hoofdzaak ging het om vuursteenschilfers waarvan sommige verwerkt werden tot pijlpunten. De meeste van deze vondsten horen toe aan een jagersnederzetting die ongeveer 10.000 tot 7.000 jaar oud is. Deze houden wellicht verband met gelijkaardige vondsten op de nabijgelegen Kapelbergsite.
Van meer betekenis voor de polijststeen was de vondst van een kleine afslag van een gepolijst vuurstenen voorwerp. Dergelijke gepolijste voorwerpen, bijlen en beitels, waren in onze gewesten in gebruik tussen 4.300 en 700 jaar voor Christus.
Met deze vondst lijkt het prehistorisch karakter van de polijststeen met goede zekerheid bevestigd. Een nauwgezette studie van het oppervlak wees uit dat er niet minder dan 52 polijstsporen op de steen voorkomen, waaronder 51 groeven en één vlak polijstgedeelte. Men mag daarom aannemen dat op de steen zowel sneden als boorden en zijvlakken van vuurstenen voorwerpen werden gladgemaakt.
Als archeologisch monument is de prehistorische polijststeen van De Holsteen uniek in Vlaanderen.
Polijsten
Om ook de snede glad en scherp te maken wordt de vuurstenen bijl onder een hoek op de polijststeen heen en weer bewogen. Zo ontstaan de lijnvormige groeven die we nu nog op de steen kunnen waarnemen. © Gemeente Zonhoven
Luisterverhaal
Orin: Jullie hebben vandaag vanalles wat wij niet hadden in de prehistorie. Denk maar aan kleurpotloden, een potje yoghurt, een fleece. Maar wat wij wel hebben in onze prehistorie, en jullie niet meer, dat is geduld. Heel veel geduld. Kijk eens naar deze stenen… die gleuven, die hebben wij gemaakt. En wij, dat zijn de kinderen van mijn kinderen en daar nog eens de kinderen van en die hun …. Enfin je begrijpt het. Heel veel generaties van de familie Holsteens hebben hier hun bijlen glad geschuurd. Weet je nog dat ik vertelde dat we onze speerpunten van vuursteen maken. Wel deze generatie boeren, maken hun bijlen van dezelfde harde, scherpe steen. Een goede bijl maken dat is een kunst, een vak dat overgeleverd wordt van vader op zoon.
Orin: Van zo’n steen slaan de boeren stukjes af tot ze een platte lange kei hebben. Die polijsten ze dan op deze grote stenen.
Vader: Met een beetje water en zand op de steen gaat het makkelijker.
Orin: Tegen deze tijd, hebben de boeren al gebakken potten. Dus water halen, hier aan de roosterbeek is een makkie geworden voor deze bijlenmakers.
Vader: Dat is beter, en dan hou je de steen zo schuin en dan schuren.
Zoon: hoe lang schuren?
Vader: een hele dag
Zoon: oh ok!
Vader: en morgen nog een hele dag.
Zoon: ah mmm
Vader: en overmorgen nog een halve dag.
Zoon: ah.. ja …
Vader: en dan is ie klaar.
Orin: Piew! Dan moet er nog een houten steel bij en de bijl is klaar.
Orin: ik weet het: jullie hebben geen geduld en een kettingzaag doet er geen minuut over. … Maar wij hebben wel spieren he! En zonder naar de fitness te gaan. Het leven is onze fitness.
Zoon: hei hup hei hup.
Vader: Maak deze grote bijl extra glad en scherp zoon, en versier de steel met inkervingen. Ik voel dat mijn dagen geteld zijn, het zal niet lang meer duren voor ik ga sterven. Je moet de bijl samen met mij begraven zodat ik hem met trots kan dragen als in naar het hiernamaals ga. Ik zal onze voorouders tonen dat jij de bijl gemaakt hebt, zodat ze weten dat ik een degelijke zoon heb die het Holsteensgeslacht zal beschermen voor de toekomst. De goden gaan je goedgezind zijn.
Orin: Dan ga ik de mooiste bij voor je maken …
Orin: Hier ga ik afscheid nemen van jullie. Ik ga terug naar mijn familie en de rendieren. Als je terug stapt naar het startpunt van de wandeling, zie je hoe de bijl evolueerde door de eeuwen heen. Maar nu weet je wel waar die oorspronkelijk vandaan komt. En wie weet zit er ook nog een beetje magie in de bijl bij jullie in het tuinhuis. En hou je van stenen en speel je graag in het bos, dan ben je misschien wel een verre dochter of zoon van de Holsteens die hier jaren geleden over de weidse vlaktes liepen, in het spoor van de rendieren.